Bijbehordende muurmuseum sohren
Waar liep de grens tussen Oost en West door de Harz?
De binnen-Duitse grens liep van 1949 tot 1990 dwars door de Harz, grofweg van noord naar zuid tussen Bad Harzburg en Walkenried. Plaatsen als Wernigerode, Schierke en Ilsenburg lagen in de DDR, terwijl Goslar, Braunlage en Torfhaus bij West-Duitsland hoorden. De top van de Brocken lag net aan de oostkant en was decennialang verboden gebied, ingericht als afluisterpost van de Stasi en het Sovjetleger.
De grens bestond hier niet uit een stenen muur zoals in Berlijn, maar uit metalen hekken, wachttorens, patrouillewegen en een breed geruimde strook door het bos. Die kale strook is op veel plekken nog altijd zichtbaar als een lijn door het landschap en wordt tegenwoordig het Groene Lint genoemd, een natuurgebied langs de voormalige grens.
Waar zie je nog restanten van de grens?
De belangrijkste plek om de grensgeschiedenis te beleven is het Grenzmuseum in Sorge, waar originele hekken, een wachttoren en de patrouilleweg bewaard zijn gebleven. Ook bij Hötensleben, iets buiten de Harz, staat een compleet bewaard grensmonument met muur en versperringen. Op de Brocken vertelt het Brockenhaus het verhaal van het afluisterstation in de voormalige koepel.
Bijzonder is de Eckertalsperre: de grens liep precies over de kroon van deze stuwdam, waardoor de dam decennialang niet overgestoken kon worden. Tegenwoordig wandel je er vrij overheen en markeert een lijn de oude grens. Wie de hele geschiedenis wil aflopen, volgt de Harzer Grenzweg, een wandelroute van ongeveer 90 kilometer langs het voormalige grensverloop, van Rhoden tot Walkenried.
Merk je nu nog verschil tussen de oost- en westkant?
Ruim dertig jaar na de hereniging zijn de verschillen klein geworden, maar wie goed kijkt ziet ze nog. De oostkant, met steden als Wernigerode en Quedlinburg in Sachsen-Anhalt, is na 1990 grootschalig gerestaureerd en oogt daardoor soms zelfs fraaier dan de westkant. De smalspoorlijnen van de Harzer Schmalspurbahnen, inclusief de Brockenbahn, zijn een erfenis uit de DDR-tijd die bewust in stand is gehouden.
Voor je vakantie maakt het geen praktisch verschil meer: je rijdt zonder iets te merken van west naar oost. Juist die combinatie maakt de Harz interessant, want je beleeft de recente Duitse geschiedenis midden in een vakantiegebied. Een dagje grensgeschiedenis combineert goed met een bezoek aan Braunlage of Walkenried.