Waarom was mijnbouw zo belangrijk voor de Harz?
De Harz dankt zijn welvaart en zelfs zijn dorpen aan meer dan duizend jaar mijnbouw. In de Rammelsberg bij Goslar werd ruim 1000 jaar vrijwel onafgebroken erts gewonnen, vooral zilver, koper en lood; de mijn staat samen met de oude binnenstad van Goslar op de UNESCO-werelderfgoedlijst. Ook plaatsen als Clausthal-Zellerfeld, Sankt Andreasberg en Wildemann zijn ontstaan als mijnstadjes.
De mijnbouw liet een uniek watersysteem na: het Oberharzer Wasserregal, een eeuwenoud netwerk van vijvers, kanalen en tunnels dat de waterkracht voor de mijnen leverde. Ook dit systeem is UNESCO-werelderfgoed en je wandelt er vandaag nog langs. In bezoekersmijnen zoals de Rammelsberg en de Grube Samson in Sankt Andreasberg daal je zelf af in de geschiedenis.
Welke rol speelden keizers en de Hanze in de Harz?
In de middeleeuwen was de Harz machtscentrum van het Duitse rijk: keizers resideerden in de Kaiserpfalz van Goslar, gebouwd in de 11e eeuw en nog altijd te bezoeken. Quedlinburg geldt als een van de geboorteplaatsen van het Duitse koninkrijk; koning Hendrik I werd er in 936 begraven in de stiftskerk op de Schlossberg. De rijkdom uit de mijnen maakte de steden welvarend.
Die welvaart zie je terug in de duizenden vakwerkhuizen die bewaard bleven. Quedlinburg heeft er ruim 1300 en is daarmee een van de grootste vakwerkensembles van Duitsland, volledig UNESCO-werelderfgoed. Ook Wernigerode, met zijn beroemde stadhuis, en Stolberg tonen hoe rijk de regio ooit was. Wie door deze centra loopt, wandelt feitelijk door een openluchtmuseum.
Hoe zit het met de heksen en de Walpurgisnacht?
De Harz is onlosmakelijk verbonden met heksenlegendes: volgens de overlevering vliegen heksen in de nacht van 30 april naar de Brocken om daar met de duivel te dansen. Deze Walpurgisnacht wordt tot op de dag van vandaag groots gevierd, met verklede feesten in tientallen dorpen en op de Hexentanzplatz bij Thale. Goethe verwerkte de legende in zijn Faust en maakte de Brocken daarmee wereldberoemd.
De legendes hebben waarschijnlijk oude wortels: de Hexentanzplatz zou een voorchristelijke offerplaats zijn geweest. Tegenwoordig is de heks vooral het sympathieke symbool van de streek; je vindt heksenfiguren op uithangborden, souvenirs en wandelroutes zoals de Harzer Hexenstieg, die dwars door het gebergte van Osterode naar Thale loopt.
Wat betekende de Duitse deling voor de Harz?
Van 1949 tot 1990 sneed de binnen-Duitse grens de Harz in tweeën: het westen hoorde bij de Bondsrepubliek, het oosten met Wernigerode en Quedlinburg bij de DDR. De Brocken was verboden militair gebied met afluisterinstallaties van de Stasi en het Sovjetleger. Families en wandelgebieden werden decennialang gescheiden door hekken, wachttorens en een geruimde grensstrook.
Na de val van de muur groeide de Harz weer aaneen. De grensstrook werd het Groene Lint, een langgerekt natuurgebied, en het Grenzmuseum in Sorge houdt de herinnering levend. De oostelijke vakwerksteden werden vanaf de jaren negentig prachtig gerestaureerd. Zo lees je in de Harz de complete Duitse geschiedenis af aan het landschap, van middeleeuwse mijnen tot de Koude Oorlog.